به وب سایت گروه سرمایه گذاری پیشگامان سلامت خوش آمدید گروه سرمایه گذاری پیشگامان سلامت
یادداشت چهارم از سلسله یادداشتهای آینده پزشکی و درمان
دکتر حسین قنبری، مدیر گروه نانوفناوری پزشکی، استاد تمام و رئیس سابق دانشکده فناوریهای نوین دانشگاه علوم پزشکی تهران
یک پارادایم شیفت و اتفاق شگرف در پزشکی و خدمات پزشکی با ظهور فناوریهای نوین درحال رخ دادن است که در دو بخش اصلی قابل بررسی است. نخست اینکه در آینده خدمات تشخیصی و درمانی نوینی عرضه میشود که پیش از این نبودند. این خدمات مبتنی بر فناوریهای پیشرفته مانند نانوپزشکی، پزشکی بازساختی و… هستند که باعث ارتقای سلامت و افزایش طول عمر باکیفیت انسانها میشوند.
نکته دوم این که بخشی از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، متاورس، واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و… شیوه ارائه خدمات سلامت را تغییر میدهد. همچنین رابطه بیمار و پزشک تحت تاثیر قرار میگیرد. در پزشکی امروز مطب، درمانگاه، بیمارستان و کلینیک مراکز ارائه خدمات پزشکی هستند. این مراکز هم با ورود کلینیکهای مجازی با تغییرات بسیاری مواجه میشوند و در مراکز فیزیکال نیز شیوه بیمارگیری و ارائه خدمات تغییر میکند.
در نسل آینده نظام سلامت، پزشکی شخصیسازی که اکنون هم آغاز شده است، بسیار برجسته میشود. اگر ما همه نشانگرهای زیستی و دیتاهای پزشکی بیمار را داشته باشیم و توسط هوش مصنوعی و دادهکاوی، دادهها را مدیریت کنیم و راهنمای خدمات تشخیصی و درمانی تدوین کنیم، بسیاری از پروتکلهای درمانی که امروز به صورت عمومی برای یک جمعیت مطرح میشود، در آن زمان به صورت شخصی برای هر بیمار اجرا خواهد شد.
همچنین در تحصیلات پزشکی موضوعات میانرشتهای و چندرشتهای پررنگتر خواهد شد. کوریکولوم یا سیلابس درسی دانشگاهی متناسب با آن تغییر میکند و پزشک آینده باید بلد باشد که با هوش مصنوعی و سایر فناوریها کار کند. پزشک آینده در فضایی قرار میگیرد که ماشین و افراد دیگری در تصمیمگیری او نقش دارند. ولی با همه تغییرات پیش رو، ما هیچگاه از متخصص یا فوقتخصص بینیاز نخواهیم شد. زیرا در نهایت این هوش بشر است که حرف آخر را میزند و مسئولیت یک تصمیم را میپذیرد.
ارزشآفرینی اصلی فناوریهای نوین در این است که کارهای ناممکن به آسانی انجام خواهد شد. مثلا آنالیز دیتاهای آزمایشگاهی، فرموله شدن دیتاهایی که از بیمار گرفته میشود و میتوان بر اساس آنها تشخیص و درمان را شخصی کرد. حتی میتوان ریسک بیماریهای آینده فرد را پیشبینی کرد. از مهمترین دستاوردهای فناوری در پزشکی آینده این است که پزشکی بازساختی یا پزشکی ضدپیری جلوی عوارض پیری را خواهد گرفت و به طول عمر افراد همراه با تندرستی کمک میکند. ولی در اینجا این پرسش فلسفی مطرح میشود که آیا عمر بسیار طولانی خواست اصلی بشر است یا باید برای ورود نسل جدید جای زندگی را خالی کرد.
فناوری یک شمشیر دو لبه است. یکی از چالشهای آینده پزشکی که فناوری در آن نقش مهمی دارد، موضوع اخلاق پزشکی، حفاظت از حریم خصوصی بیمار و محرمانگی داده است. در اینجا این پرسشها مطرح میشوند که مسئولیت تصمیم اشتباه یک ماشین با کیست؟ با پزشک یا با کمپانی توسعه دهنده؟ پیشرفت فناوری تا کجا میتواند به سلامت بشر و حفظ و ارتقای سلامت افراد کمک کند؟ از کجا به بعد ممکن است برای سلامت انسان یک تهدید باشد؟
باز هم تاکید میکنم که فناوری یک شمشیر دولبه است. به این معنا که یک سری دیتای بسیار حیاتی تولید میشود که دسترسی بیرویه به آن میتواند سلامت جامعه را تهدید کند. مثلا ما با داشتن محرمانهترین اطلاعات بیمار میتوانیم مداخلاتی انجام دهیم که شاید آن مداخلات برای بیمار تهدید باشد. زیرا هنوز پیامدهایش کاملا روشن نشده است. دستکاری ژنتیکی به کمک فناوری، نوروساینس، بیوتکنولوژی و… دستاوردهایی هستند که اگر اخلاق در کنار آنها قرار نگیرد، میتوانند تهدیدآمیز باشند. بنابراین اگرچه فناوری فایدههای بسیاری دارد ولی باید ملاحظات ایمنی بسیاری را در نظر گرفت.
