گروه سرمایه گذاری پیشگامان سلامت به وب سایت گروه سرمایه گذاری پیشگامان سلامت خوش آمدید
جنگل ملی بوکاسو در پرتغال گواهی بینالمللی «جنگل درمانی» را دریافت کرد و به نخستین جنگل دارای این عنوان در شبهجزیره ایبری تبدیل شد. با ثبت این جنگل، تعداد جنگلهایی که موفق به دریافت این گواهی بینالمللی شدهاند، به چهار مورد رسید.
تصور کنید پزشک به جای نوشتن نام یک دارو، از شما بخواهد دو ساعت در سکوت میان درختان قدم بزنید، صدای پرندگان را بشنوید، عطر خاک مرطوب را استشمام کنید و تلفن همراهتان را خاموش نگه دارید. شاید تا چند دهه پیش چنین توصیهای بیشتر شبیه یک پیشنهاد شاعرانه بود، اما امروز در برخی کشورها، این تجربه بخشی از برنامههای رسمی ارتقای سلامت است و حتی جنگلهایی وجود دارند که برای ارائه چنین خدماتی گواهی تخصصی دریافت کردهاند.
تازهترین نمونه، جنگل ملی بوساکو در پرتغال است؛ جنگلی که در تابستان ۲۰۲۶ موفق شد گواهی بینالمللی «جنگل درمانی» را دریافت کند و به نخستین جنگل دارای این عنوان در شبهجزیره ایبری تبدیل شود. با ثبت این جنگل، تعداد جنگلهایی که موفق به دریافت این گواهی بینالمللی شدهاند، به چهار مورد رسید؛ عددی که در نگاه اول شگفتانگیز به نظر میرسد، اما پشت آن، نظامی سختگیرانه از ارزیابیهای علمی، زیستمحیطی و سلامت قرار دارد.
از یک ایده ساده تا تولد یک شاخه جدید در سلامت
داستان جنگلدرمانی از اروپا آغاز نشد؛ خاستگاه آن ژاپن است. اوایل دهه ۱۹۸۰، ژاپن با پدیدهای روبهرو بود که امروز تقریباً همه کشورهای صنعتی آن را تجربه میکنند؛ افزایش استرس، فرسودگی شغلی، زندگی شهری فشرده و فاصله گرفتن انسان از طبیعت. در چنین شرایطی، وزارت کشاورزی، جنگلداری و شیلات ژاپن در سال ۱۹۸۲ اصطلاح Shinrin-yoku یا «حمام جنگل» را معرفی کرد.
برخلاف نام آن، «حمام جنگل» به معنای شنا یا ورزش در جنگل نبود؛ بلکه به تجربه آگاهانه حضور در طبیعت با استفاده از تمام حواس اشاره داشت؛ راه رفتن آرام، لمس بافت درختان، شنیدن صدای باد و پرندگان، استشمام رایحه گیاهان و دور شدن موقت از هیاهوی زندگی روزمره.
آنچه در ابتدا یک سیاست عمومی برای ترویج سبک زندگی سالم بود، بهتدریج به موضوعی برای پژوهشهای پزشکی تبدیل شد. دانشمندان ژاپنی شروع به اندازهگیری تغییرات فشار خون، ضربان قلب، سطح هورمون استرس و فعالیت سیستم ایمنی بدن پس از حضور در جنگل کردند. نتایج این مطالعات، پایه شکلگیری حوزهای شد که امروز با عنوان Forest Therapy یا جنگلدرمانی شناخته میشود.
اولین جنگل درمانی چه زمانی متولد شد؟
چهار سال پس از آغاز پروژههای پژوهشی، ژاپن نخستین نظام رسمی اعتباربخشی جنگلهای درمانی را راهاندازی کرد. در سال ۲۰۰۶، شش جنگل و چهار مسیر طبیعی، نخستین گواهی رسمی Forest Therapy Base و Forest Therapy Road را دریافت کردند. در میان آنها، جنگل تاریخی آکاساوا به یکی از شناختهشدهترین نمونههای جهان تبدیل شد؛ مکانی که هنوز هم مقصد پژوهشگران و علاقهمندان جنگلدرمانی است.
از آن زمان تاکنون، شبکه جنگلهای درمانی ژاپن به حدود ۶۵ پایگاه و مسیر رسمی رسیده و بزرگترین شبکه سازمانیافته جنگلدرمانی جهان را شکل داده است.
پس چرا گفته میشود فقط چهار جنگل درمانی در جهان وجود دارد؟
پاسخ در یک تفاوت مهم نهفته است؛ تفاوتی که بسیاری از خبرها به آن اشاره نمیکنند. عدد چهار به همه جنگلهای درمانی دنیا اشاره ندارد، بلکه فقط مربوط به جنگلهایی است که موفق شدهاند گواهی بینالمللی HFICO (Healing Forest International Certification Office) را دریافت کنند؛ استانداردی مستقل که یکی از سختگیرانهترین نظامهای ارزیابی جنگلهای درمانی در جهان به شمار میرود.
در حال حاضر تنها چهار جنگل این گواهی را در اختیار دارند:
- Beneddiktinerstift در اتریش
- Lahnstein در آلمان
- Bad Nauheim در آلمان
- Mata Nacional do Bussaco در پرتغال
در مقابل، دهها جنگل دیگر در ژاپن، کره جنوبی، چین و برخی کشورهای اروپایی برنامههای رسمی جنگلدرمانی را اجرا میکنند، اما تحت نظامهای اعتباربخشی دیگری فعالیت دارند.
یک جنگل برای درمان چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
دریافت عنوان «جنگل درمانی» صرفاً به داشتن درختان انبوه یا طبیعت بکر وابسته نیست. در نظامهای اعتباربخشی، هر جنگل باید ثابت کند که میتواند بهصورت ایمن و علمی در ارتقای سلامت انسان نقش داشته باشد. به همین دلیل، ارزیابیها تنها به پوشش گیاهی محدود نمیشوند و مجموعهای از شاخصهای محیطی، پزشکی و مدیریتی را در بر میگیرند.
از مهمترین معیارها میتوان به کیفیت بالای هوا، تنوع زیستی مناسب، آرامش صوتی، نبود منابع آلاینده، مسیرهای استاندارد پیادهروی، فضاهای مناسب برای مراقبه و استراحت، حضور راهنمایان آموزشدیده، زیرساختهای ایمنی، حفاظت بلندمدت از اکوسیستم و وجود شواهد علمی درباره اثرات سلامتبخش محیط اشاره کرد. در واقع، جنگل درمانی یک پروژه سلامت است که در دل طبیعت اجرا میشود، نه صرفاً یک مقصد گردشگری.
نسخهای که از دل طبیعت میآید
در سالهای اخیر، جنگلدرمانی به یکی از حوزههای نوظهور در تقاطع پزشکی، روانشناسی، علوم اعصاب و محیطزیست تبدیل شده است. پژوهشها نشان میدهند حضور هدایتشده در طبیعت میتواند به کاهش استرس، بهبود خلقوخو، کاهش فشار خون، افزایش احساس آرامش و حتی تقویت برخی شاخصهای عملکرد سیستم ایمنی کمک کند.
البته متخصصان تأکید میکنند که جنگلدرمانی جایگزین درمانهای پزشکی نیست؛ بلکه روشی مکمل برای ارتقای سلامت جسم و روان محسوب میشود. با این حال، روند جهانی نشان میدهد نگاه به جنگلها در حال تغییر است. اگر تا دیروز ارزش جنگلها را با تولید چوب، ذخیره کربن یا حفاظت از تنوع زیستی میسنجیدیم، امروز شاخص تازهای نیز به این فهرست اضافه شده است؛ توانایی جنگل در بازگرداندن آرامش به انسان.
شاید به همین دلیل است که رقابت برای ایجاد و استانداردسازی جنگلهای درمانی در کشورهای مختلف رو به افزایش است؛ زیرا در دنیایی که استرس به یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت تبدیل شده، طبیعت بار دیگر در حال تبدیل شدن به بخشی از نظام سلامت است؛ این بار نه بهعنوان یک توصیه کلی، بلکه بهعنوان مداخلهای مبتنی بر شواهد علمی.
