«اتاق مگس»؛ سکوی جدید پژوهش‌های آلزایمر در ایران

دانشکده فناوری‌های نوین دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با راه‌اندازی «اتاق مگس»، زیرساختی تخصصی برای پژوهش در حوزه علوم اعصاب، بیماری‌های مغزی و پزشکی مولکولی ایجاد کرده است؛ آزمایشگاهی که با تکیه بر مگس سرکه، امکان مطالعه بیماری‌هایی مانند آلزایمر و دیگر اختلالات نورولوژیک را با هزینه و زمان کمتر فراهم می‌کند.

این مرکز از مگس سرکه (Drosophila melanogaster) به‌عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین مدل‌های آزمایشگاهی جهان استفاده می‌کند؛ مدلی که بیش از یک قرن در تحقیقات زیست‌شناسی و پزشکی به کار گرفته شده و امروز به دلیل شباهت ژنتیکی قابل توجه با انسان، جایگاه مهمی در مطالعات علوم اعصاب، متابولیسم و سرطان دارد.

از جایگزینی موش تا کاهش هزینه پژوهش

به گفته پژوهشگران، استفاده از مگس سرکه در بسیاری از مطالعات می‌تواند جایگزین مناسبی برای مدل‌های حیوانی مانند موش باشد. چرخه زندگی کوتاه این حشره، که بین ۶۰ تا ۷۰ روز است، در کنار هزینه پایین نگهداری، زمان انجام پروژه‌های تحقیقاتی را کاهش داده و هزینه اجرای آزمایش‌ها را به حدود یک‌دهم مطالعات مبتنی بر حیوانات آزمایشگاهی می‌رساند.

همین ویژگی‌ها باعث شده پژوهشگران بتوانند مسیر بررسی بیماری‌ها و ارزیابی روش‌های درمانی را با سرعت بیشتری دنبال کنند.

مدل آزمایشگاهی برای ۲۰ بیماری انسانی

بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، قرار است از این مدل تحقیقاتی در مطالعات مرتبط با درمان ۲۰ بیماری انسانی استفاده شود. پژوهشگران در این آزمایشگاه با بررسی سازوکارهای مولکولی بیماری‌ها، به دنبال توسعه روش‌های نوین تشخیص و درمان، به‌ویژه در حوزه بیماری‌های مغزی و اختلالات عصبی هستند.

چرا مگس سرکه؟

اگرچه مگس سرکه تنها یک حشره دو تا چهار میلی‌متری است که معمولاً روی میوه‌های رسیده یا در حال تخمیر دیده می‌شود، اما نقش آن در زیست‌پزشکی بسیار فراتر از اندازه‌اش است. حدود ۶۰ تا ۷۵ درصد ژن‌های مرتبط با بیماری‌های انسانی معادل‌هایی در این موجود دارند و پژوهشگران می‌توانند به‌سادگی ژن‌های آن را دستکاری یا حتی ژن‌های انسانی، از جمله ژن‌های مرتبط با آلزایمر، را در آن بررسی کنند.

همین قابلیت‌ها باعث شده مگس سرکه به یکی از مهم‌ترین ابزارهای پژوهش در علوم اعصاب و پزشکی نوین تبدیل شود و «اتاق مگس» دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نیز به بستری برای توسعه تحقیقات کم‌هزینه، سریع و قابل توسعه در حوزه بیماری‌های مغزی تبدیل شود.