ایران در آینده متخصص ماهر ندارد

یادداشت پنجم از سلسله یادداشت‌های آینده پزشکی و درمان

دکتر امیرعباس بشارتی بنیان‌گذار استارتاپ کلیک نوت، پزشک خانواده، متخصص کودکان و فلوشیپ آسم و آلرژی، شخصیت سال ۲۰۲۱ در کانادا

آینده پزشکی را می‌توان در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته ارزیابی کرد. در کشورهایی مانند کانادا پزشکانی موفق خواهند بود که با تکنولوژی روز جلو بروند. تا ۵ سال دیگر اگر کسی با اپلیکیشن‌های پزشکی کار نکرده باشد، ناخودآگاه از سرعت انتقال علم و تجربه که در جهان دیجیتال جریان دارد جا می‌ماند و از سوی بیماران رانده می‌شود. پزشکی که کار با اینترنت، کامپیوتر و نرم‌افزارها را به خوبی آموخته باشد و حتی زبان کامپیوتر را کمی بلد باشد، در رشته خود پیش می‌افتد.

یکی از مهم‌ترین چیزهایی که در جامعه پزشکی کانادا دیده‌ام، پزشکانی هستند که MBA خوانده‌اند. در کانادا به نوجوانان و جوانان پول می‌دهند که دوره سه ماهه استارتاپ بیزینس را بگذراند. زیرا بیزینس تبدیل به جزئی مهم از زندگی ما می‌شود. اگر بوم کسب و کار را به زندگی‌شان هم وارد کنند، موفق خواهند بود.

در ایران با چند مساله مهم در جامعه پزشکی روبرو هستیم که آینده را دچار مخاطره می‌کند. یکی از آن‌ها مهاجرت پزشکان است. بسیاری از دانشجویان پزشکی قصد مهاجرت دارند و بسیاری از کسانی که مانده‌اند، به‌ویژه پزشکان عمومی اصلا طبابت نمی‌کنند. بنابراین تا اینجا منابع زیادی از دست رفته است. یکی دیگر از مسائل این است که درآمد پزشکی به رشته‌هایی که اینترونشن دارند، محدود شده است. امروز پزشکی برای کسی درآمد دارد که دست به تیغ باشد. گروه دیگری از پزشکانی که درآمد خوب دارند، قدیمی و جاافتاده هستند که در دل پزشکی، بنگاه اقتصادی راه انداخته‌اند و جوان‌ها تقریبا هیچ جایی ندارند. من ۱۵ سال از کشور خارج شدم و در این مدت در اقتصاد پزشکان کشور اتفاقات بسیاری رخ داد. در آن زمان یک پزشک می‌توانست زندگی خود را بگذراند، خانه و خودرو بخرد و فرزندش را دانشگاه بفرستد. الان پزشکان نسبتا جوان و حتی استادان جوان این رفاه نسبی را ندارند. مساله سوم افزایش بی‌حساب ظرفیت پزشکی بدون برنامه‌ریزی برای آموزش درست به دانشجویان است. این دسته از دانشجویان از آموزش باکیفیت محروم هستند و به همین دلیل در آینده کیفیت درمان و اعتماد عمومی به پزشکان کشور کاهش می‌یابد. با این روند می‌توان پیش‌بینی کرد که در سیستم سلامت مانند بسیاری ساختارهای دیگر شاهد یک فروپاشی بزرگ باشیم.

سیستم درمانی کانادا آشفته است از این دید که در اورژانس صف بزرگی از بیماران در انتظاری طولانی بسر می‌برند. ولی وقتی به مرحله ویزیت می‌رسند، وارد یک روند درمانی استاندارد می‌شوند. در ایران این سیستم استاندارد وجود ندارد ولی دسترسی آسان به پزشک وجود دارد. من نگران روزی هستم که این دسترسی هم وجود نداشته باشد. عرضه زیاد پزشک در ایران، عمر طولانی نخواهد داشت. در تخصص من که اطفال است، اکنون رزیدنت و تقاضا نداریم. نزدیک به نیمی از دوره‌های دستیاری رشته‌های پایه و اصلی خالی است و این یک زنگ هشدار خطرناک است. اگر همین متخصصان فعلی در کشور بمانند، باز هم ما با کمبود شدید متخصص مواجه خواهیم شد. از دید من آینده پزشکی کشور با این شرایط تاریک است. در صورتی که ساختار پزشکی بهبود یابد، آینده از آن پزشکانی است که بیزینس، کامپیوتر و نرم‌افزار بلد باشند.